با فروتنى بپيما [ و زير فرمان انگيزه ى خود باش ] تا كه از شكم او نوشيدنى [ و عسل ] رنگارنگ درآيد و دارو و خوراك مردم باشد ، اين جملگى نيز نشانه اى است براى مردم متفكّر 70 [ اى مردم ] آفرينش و مرگ شما بقدرت خدا است كه بعضى را زنده ميگذارد و بدوران خوارى زندگى مىرساند و آنچه دانسته فراموش مىكند ، البتّه خدا عالم است و قادر به همه ى اين تحوّلات 71 چنان كه او برترى داده است بعضى را بر بعضى در روزى [ و خوشى زندگى ] نه آنكه اين سرمايه دارها از توانائى و قدرت خود بغلام و كنيزشان [ و ديگر بيچارگان ] چيزى ميدهند بلكه خوان احسان حقّ گسترده است و جملگى از آن بهره مند هستند ، پس چرا منكر نعمت حقّ هستند 72 و نمى - انديشند كه ] خداوند جنس آدميزاد را جفت آفريد و از آن فرزند و وسيله ى شرف برايش فراهم كرد [ و با فكر و تدبير خودش ] انواع خوراكهاى خوب نصيبش كرد ، باز ببت دل بسته مىشود و بنعمت حقّ كافر 73 چيزى را ميپرستد كه نه ملك دارد و نه توانائى روزى رساندن از باران آسمان و گياه زمين 74 [ پس مواظب خود باشيد ] و براى خدا شبيه و مثل فرض نكنيد كه او دانا است و شما از همه جا بى خبر 75 [ اينك خداوند براى شما مثلى ميآورد تا درست از نادرست جدا كنيد ] آيا يك غلام زر خريد كه نه آزادى دارد و نه سرمايه ، با آنكه آن قدر به او داده‌ايم كه در نهان و آشكار مىخورد و ميبخشد برابرند ؟ [ البتّه چنيناند ] پس ستايش شايسته ى خدا است [ كه همه چيز بقدرت او است ] ولى اين مردم تشخصيص ندارند و نميدانند 76 [ باز مثلى ديگر ] دو مرد يكى گنگ ناتوان كه بار است بر دوش ديگران و بهر سو ميرود سودى نميآورد ، و ديگرى مسلَّط و بر راه راست است كه بنيكى و عدالت ميرود و فرمان ميدهد ؟ آيا هر دو برابرند ؟ البتّه كه نيستند پس درست بسنجيد و به راه راست باشيد . سخن مفسّرين : « * ( وَقالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ) * - تا - * ( إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِينُ ) * » 35 فخر : جمله ى اوّل ، اعترافى است از كافران بر پيغمبر كه اگر خدا ميخواست ما مشرك نمى - شديم پس چون جلوگير ما نشد خود اينرا خواسته است . معتزله گفته‌اند : جمله ى